Temel İslam Bilimleri Doktora Programı (%30 İngilizce)

Bu programın başvurusu 5 Temmuz 2019’a kadar devam edecektir.

Sosyal bilimlere münhasır, araştırma üzerine odaklanan İbn Haldun Üniversitesi’nin Temel İslam Bilimleri doktora programı, disiplinler arası bir yaklaşımı benimseyerek, geleceğin dünyasında etkin ve yetkin akademisyenler yetiştirmeyi hedeflemektedir. Üniversitemiz, programa kabul edilen öğrencilerin nitelikli bir eğitim ile gerekli donanıma sahip, erdemli, geçmişine saygılı, günümüzün ve geleceğin ihtiyaç ve beklentilerine cevap verebilecek yetkinlikte akademisyenler olarak yetiştirmek için her türlü imkânı sağlamaktadır. Osmanlının en itibarlı yükseköğretim kurumlarından Süleymaniye Medresesinde usta-çırak anlayışıyla eğitimlerini alacak genç akademisyenlerimiz, yurt içi ve yurt dışı çeşitli araştırma bursları, proje destekleri ve dünyanın birçok ülkesinden kurum işbirlikleri ile akademik hayata profesyonel bir şekilde hazırlanmış olacaklardır.

İbn Haldun Üniversitesi Temel İslam Bilimleri Doktora Programına kabul edilen ilim yolcuları, ücretsiz İngilizce hazırlık sınıfı okuma, alanında yetkin hocalardan ders ve özel seminerleri alma, Onur Programının sunacağı klasik Arapça ve İslami ilimlerin temel metinlerini okuma imkânı bularak alanın temel literatürünü Arapça, İngilizce ve Türkçe takip edebilecek bir donanıma kavuşacaklardır. Bu formasyonu iktisap edecek genç akademisyen adaylarımız, muhkem bir düşünme disiplinine sahip olarak yapacakları araştırma, yayın ve sunumlarla akademi dünyasına emin adımlarla ilerleyip geleceğe güvenle bakabilecek ve uluslararası akademik camiada aranan isimler haline geleceklerdir. Bu hedeflerin gerçekleşmesi için öğrencilerimize tatminkâr burs imkânları sağlanacak, böylece geçim gailesine düşmeden kendilerini daha iyi yetiştirmeye odaklanacaklardır.

Anabilim Dalı Başkanı:

Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Süruri

Programın Amaçları:

Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Doktora programının amacı, hem ülkemizde hem de dünyadaki İslam araştırmalarını geliştirmek ve bu araştırmalardan ulusal ve uluslararası düzeyde önemli çıktılar elde edip etki dairesini genişletmektir.  Ayrıca temel sorunları doğru tespit edip önceliklerimize uygun gerçek çözüm üretme becerisine sahip yetkin akademisyenler yetiştirmektir.

Bu amaçlar doğrultusunda kazanımların şunlar olması hedeflenmektedir:

  • Öğrencilere bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri ve verileri derin bir bakış açısıyla değerlendirme imkânı sağlamak,
  • Öğrencileri Temel İslâm Bilimleri alanında ileri düzey bilgi ve araştırma becerileriyle donatmak,
  • Lisans döneminden itibaren akademik çalışmalara ilgi duyan ve gerekli dil alt yapısı edinmeye istekli öğrencilerin belirtilen amaçlar doğrultusunda daha ileri düzeyde bilimsel ve akademik ihtiyaçlarını karşılamak,
  • Gerek ülkemiz gerek gönül coğrafyamızın nitelikli araştırmacı ve akademisyen ihtiyacını karşılamak,
  • Bu hedefler doğrultusunda disiplinlerarası bir yaklaşımı benimsetmek,
  • İbn Haldun’un Temel İslam Bilimleri alanınaki ilmî mirasını fikrî bütünlüğü içerisinde doğru anlayıp günümüz şartlarına uyarlamak,
  • İyi yetişmiş akademisyenler olarak dil sorununu halletmiş, ilmî birikimi takip edip katkı sağlayabilecek becerilere sahip ulusal ve uluslararası saygın üniversitelerde aranan eleman olmalarını sağlama

Programın Kapsamı:

Temel İslam Bilimleri doktora programının kapsadığı alanlar şu şekildedir:

  • Tefsir
  • Hadis
  • İslam Hukuku
  • Kelam
  • Tasavvuf

Lütfen Doktora Başvuru Şartları sayfasını ziyaret ediniz.

I. Yarıyıl
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 601 Scientific Research Techniques and Publication Ethics 3 0 3 8
BIS … Program Seçmeli 3 0 3 8
BIS … Program Seçmeli 3 0 3 8
BIS … Program Seçmeli 3 0 3 8
Toplam 12 32
II. Yarıyıl
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 600 Seminar 3 0 0 8
BIS … Zorunlu Seçmeli Grup 3 0 3 8
BIS … Program Seçmeli 3 0 3 8
BIS … Program Seçmeli 3 0 3 8
Toplam 9 32
III. Yıl
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 697 Doktora Yeterlilik 0 0 0 30
Toplam 0 30
IV. Yıl
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 698 Tez Önerisi 0 0 0 30
Toplam 0 30
V. VI. VII. VIII. Yarıyıllar
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 699 Tez 0 0 0 120
Toplam 0 120
Genel Toplam 21 244
ZORUNLU DERSLER
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 500 Seminar 3 0 0 8
BIS 601 Scientific Research Techniques and Publication Ethics 3 0 3 8
ZORUNLU SEÇMELİ DERSLER GRUBU
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 648 Contemporary Hadith Works 3 0 3 8
BIS 654 Theory of Contract (‘Aqd) 3 0 3 8
BIS 668 Kalam Studies in West 3 0 3 8
BIS 682 Sufism in Non-Anatolian Geographies 3 0 3 8
SEÇMELİ DERSLER
Ders Kodu Ders Adı Saatler Kredi AKTS
Teori Uygulama
BIS 631 Kur’an Tarihi 3 0 3 8
BIS 632 Tefsir Tarihi 3 0 3 8
BIS 633 Rivayet Tefsiri 3 0 3 8
BIS 634 Dirâyet Tefsiri 3 0 3 8
BIS 635 Tefsir Problemleri 3 0 3 8
BIS 636 Konulu Tefsir 3 0 3 8
BIS 637 Ahkâm Tefsiri 3 0 3 8
BIS 638 Tefsire Çağdaş Yaklaşımlar 3 0 3 8
BIS 641 İsnâd Tenkidi 3 0 3 8
BIS 642 Metin Tenkidi 3 0 3 8
BIS 643 Ulûmu’l-Hadis 3 0 3 8
BIS 644 İhtilâfü’l-Hadis 3 0 3 8
BIS 645 Ulûmu’l-Hadis Mezhepleri 3 0 3 8
BIS 646 Hadis Şerhleri 3 0 3 8
BIS 647 Çağdaş Hadis Tartışmaları 3 0 3 8
BIS 651 Fukahâ Usûl Düşüncesi 3 0 3 8
BIS 652 Mütekellim Usûl Düşüncesi 3 0 3 8
BIS 653 İslam Aile Hukuku 3 0 3 8
BIS 655 Ahkâmü’s-Sultâniyye 3 0 3 8
BIS 656 Makâsidü’ş-Şerîa 3 0 3 8
BIS 657 Osmanlı Hukuk Sistemi 3 0 3 8
BIS 658 Günümüz Fıkıh Problemleri 3 0 3 8
BIS 661 Kelâmın Bilgi Anlayışı 3 0 3 8
BIS 662 Kelâmda Uluhiyyet 3 0 3 8
BIS 663 Kelâmın Âlem Anlayışı 3 0 3 8
BIS 664 Kelâmda Nübüvvet ve Meâd 3 0 3 8
BIS 665 Mutezile Kelâmı 3 0 3 8
BIS 666 Çağımız İnanç Problemleri 3 0 3 8
BIS 667 Kelâma Yöneltilen Eleştiriler 3 0 3 8
BIS 681 Tasavvuf Tarihi Metodolojisi 3 0 3 8
BIS 683 Anadolu’da Tasavvuf ve Tarikatlar 3 0 3 8
BIS 684 Farsça Tasavvufi Metinler 3 0 3 8
BIS 685 Fusûsu’l-Hikem Okumaları 3 0 3 8
BIS 686 Günümüz Tasavvuf Hareketleri 3 0 3 8
BIS 687 Osmanlı Tasavvuf Düşüncesi 3 0 3 8
BIS 688 Tasavvufa Yönelik Eleştiriler 3 0 3 8
NOTLAR
1) Bu ders planı 2018-2019 Akademik yılı ve sonrasında kayıt olan öğrenciler için geçerlidir.
2) Mezuniyet yükümlülüğü 244 AKTS’dir.
2) Program %30 İngilizce olduğu için toplam ders yükünün en az % 30’u İngilizce olarak verilen derslerden seçilmelidir.  Bir öğrenci Zorunlu Seçmeli grup derslerinden yalnızca birini (uzmanlaşma alanına göre) seçmek zorundadır.

GÜZ DÖNEMİ

ZORUNLU DERSLER

BIS 601 Bilimsel Araştırma Teknikleri ve Yayın Etiği I

Bilimsel araştırma safhalarından başlayarak bilimsel bir araştırma için gerekli olan veri toplama yöntemi ve analiz teknikleri, bilimsel makale yazım ilkeleri, dipnot kullanma ve kaynakça oluşturma teknikleri, araştırma raporu hazırlama, yorumlama ve yazım teknikleri ve tez hazırlama ilkelerini açıklar. Bunun yanında bilimsel yayınlarda uyulması gereken etik kuralları, alıntı usulleri, kaçınılması gereken intihal ve benzeri konuları ele alır.

 SEÇMELİ DERSLER

BIS 631 Tefsir Tarihi

Hz. Peygamber’in, kendisine indirilen Kur’an vahyi karşısındaki konumu, sahabeden itibaren ilk üç neslin Kur’an tefsirine yönelik faaliyetleri, Mekke, Medine ve Irak tefsir ekolleri, tefsir malzemesinin aktarım karakteri ve tedvini, tefsire dair ilk yazılı eserlerin oluşum süreci, ilk kapsamlı tefsir müellefatına geçiş, tefsir telifatının rivayet ve dirayet yönünden niteliği, müfessirin inanç ve düşünce dünyasının tefsire etkisi, müfessirlerin farklı kriterlere göre sınıflandırılması, İslam beldeleri ve coğrafyasına göre müfessirler, Osmanlı döneminde tefsir, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyıl boyunca yapılan tefsirlerin niteliği gibi tefsir tarihine ilişkin konuları ele alır.

BIS 633 Rivâyet Tefsiri

Hz. Peygamber, sahabe ve tabiinden Kur’an tefsirine yönelik aktarılan rivayetlerin mahiyeti, niteliği; rivayetlerin sıhhati, rivayetlerdeki zaaf noktaları; müfessirlerin tefsirlerde rivayetleri kullanım biçimi ve rivayetlere yaklaşımı; tefsirde “rivayet” ve “dirayet” kavramları; katıksız rivayet tefsirleri; rivayet ağırlıklı tefsirler ve özellikleri; dirayet tefsirlerinde rivayet kullanımı; Kur’an’ı anlamada rivayetlerin önemi gibi konuları inceler.

BIS 635 Tefsir Problemleri

Kur’an’ın nüzûlüne ilişkin bazı ayet ve rivayetlerin yorumu, mükerrer nüzûl, nesih, müteşabihlik, garânîk rivayeti, müşkilü’l-Kur’an, cehennemin ebediliği, kadınla ilgili ayetler, cihat ayetleri, mucize ayetleri, ceza ayetleri, ilmî tefsir, işarî tefsir, reenkarnasyon, kıssalar gibi klasik ve modern dönemde tartışılan konuları ele alır. 

BIS 637 Ahkâm Tefsiri

Bu derste öncelikle ahkâm tefsiri yazan müfessirler ve eserleri tanıtılır, ardından Kur’an’ın hüküm içerikli ayetlerinden örnekler dil ve muhteva yönünden ele alınır; başta ahkâm tefsiri telif edenler olmak üzere müfessirlerin ahkâm ayetlerine ilişkin yorum ve analizleri incelenir.

BIS 641 İsnâd Tenkidi

Bu ders tarih süreci içerisinde rivâyet metodolojisinin gelişim sürecini, rivâyetin kabul edilebilmesi için ön şart olarak kabul edilen râvilerin güvenilir olmalarının tesbit yöntemlerini, bunun için geliştirilmiş metodolojiyi inceler. Sahabe nesli ve sonradan gelen ulemânın râvi tenkidinde ileri sürdükleri şartları ve bunların nasıl uygulandığı üzerine yoğunlaşır. İsnâd tenkidi metodolojisinin tarih sürecinde bir disipline dönüşmesi, gelişmesi, sahanın otoritelerini ele alır, araştırmacıda senedin incelenmesi, güvenilir ve güvenilir olmayan râvileri ayırt etme yeteneği inşa edilir. Bu meyanda Cerh ve Tadil ilmi ve bu disiplin altında geliştirilmiş alt disiplinler incelenir.

BIS 643 Ulûmü’l-Hadis

Bu derste hadis ilminin tarihsel süreçteki gelişimi, karşılaştığı kavramsal problemler, kavramsal ihtilafların hükümlere etkisi, diğer İslâm ilim disiplinleriyle etkileşimi, bunun literatüre yansımaları, hadis usûl geleneğinin imkânları ve modern dönemde bu geleneğe yapılan katkılar, farklı İslamî ekollerin bu usûlle kurdukları ilişkiler, hadis tedvini, hadislerin korunma yöntemleri, İslâm klasik kaynaklarına sızmış uydurma rivâyetlerle mücadele etmenin yöntemleri, sebebi vurud’ul-hadis, bunun hadisin sahih yorumuna katkısı gibi konular ele alınarak tarihsel süreçte dinamik bir seyir izleyen usûlün modern dönem tenkit metotlarıyla da karşılaştırılması ele alınmaktadır.

BIS 645 Ulûmu’l-Hadis Mezhepleri

Bu ders Mutezile, Hariciler ve bahusus Şia ekolünün Ulûmü’l-hadis sahasındaki çalışmalarını, metodolojik farklılıklarını ele almaktadır. Bugünün dünyasında 200 milyona yakın müntesibe ve güçlü medrese geleneğine sahip Şia ekolü, kendine has bir usûl geliştirmiş ve bu zeminde Ehli Sünnet hadis literatürüyle ilişkiye girmiştir. Bu farklı İslâmî ekollerin geliştirdiği Ulümü’l-hadis’in tarihsel ortaya çıkış süreçleri, kavramları, kavramsal ittifak ve ihtilafları, bunların hadis literatürüne yansımaları incelenmektedir.

BIS 647 Çağdaş Hadis Tartışmaları

Bu ders, çağdaş dünyada hadis ertafında cereyan eden tartışmaların mahiyetini, dayandığı epistemolojiyi, öne sürülen iddiaların kadîm tartışmalarla olan ilişkisini, modern döneme has boyutlarını incelemektedir. Sahih bir hadis tasavvuru olmadan sahih bir İslâm tasavvurunun da mümkün olamayacağını delilleriyle göstermektedir. Modern dönemin hadis tenkitciliğini müsbet ve menfi yönlerini kaynaklarına inerek etüd etmekte, konuyla ilgili meseleleri sorgulmakta ve çözüm yollarını tartışmaktadır. Çağdaş Müslümanların Hadis mevzularında karşı karşıya kaldıkları ve en çok gündemlerini meşgul eden konulardan hadislerin zannîliğini, sahabenin adaleti meselesini, vahiy gayri metluv meselesini, Hz. Peygamber’in tasarruflarının dindeki yerini, Şii ekolün itirazlarını vd. seçilmiş konuları da akademik bir üslûpla analiz etmektedir.

BIS 651 Fukahâ Usûl Düşüncesi

Âlimlerin fıkhi sonuca ulaşırken dayanak olarak kullandıkları ve izledikleri yöntemleri belirlemek üzere oluşturulan fıkıh usulü, fukaha ve mütekellimin olmak üzere iki temel metot üzerinden gelişim serüvenini sürdürmüştür. Bu metotlardan fukaha usul düşüncesinin karakteristik özelliklerinin, tarihsel gelişiminin, sınırlarının ve metodolojisinin tafsili bir şekilde sunulması bu dersin ana eksenini oluşturur. Ayrıca literatür hakkında sağlam bir kanaat oluşturmak üzere farklı dönemlerden ilmi derinliğe sahip el-Fusûl fi’l-usûl, Keşfu’l-Esrâr, Mecami’ ve Mirkatü’l-vüsûl gibi fukaha usul düşüncesinin önemli metinlerine yer verilerek bu düşünceyi temsil eden eserlerin dil ve üslup özellikleri tahlil edilecektir. Bu sayede fukaha literatürünün inceliklerine vakıf olunacağı gibi bu metinler üzerinden o dönemlerin düşünce dokusuna da panoramik bir bakış atılmış olacaktır.

BIS 653 İslam Aile Hukuku

Aile, insanın içinde doğup büyüdüğü ve hayata atıldığı toplumun en küçük yapı birimi olarak önemli hukuki ve ahlaki kuralları içerir. Bu nedenle aile hukukun hükümlerini ortaya koymayı hedefleyen bu ders, iki temel bölüm şeklinde kurgulanmaktadır. Dersin birinci bölümünde öncelikle evlenme akdi ve hukuki sonuçları ele alınacak ve tafsili bir şekilde evlenme akdinin unsur ve kuruluş şartları, evlenme engelleri, denklik, kadının mali hakları kapsamında mehir ve nafaka hakları, batıl evlilikler kapsamında muvakkat ve mut’a nikâhı ve neticeleri üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde ise genel olarak evliliğin sona ermesi, boşanma çeşitleri, iç iradenin bulunmadığı durumlar, iddet, hidâne, nafaka ve miras gibi boşanmanın hukuki sonuçları üzerinde durulacaktır. Ayrıca mezkûr konular incelenirken bu konuların füru fıkıh literatüründe ilgili bölümlerde yer alış ve işleniş biçimleri tarihsel süreç dikkate alınarak incelenecektir.

BIS 655 Ahkâmü’s-Sultâniyye

el-Ahkâmü’s-Sultâniyye, klasik İslam hukuk literatüründe “devlet idaresi ile ilgili hükümler” anlamında kullanılmaktadır. Bu derste kamu hukuku ile ilgili konuların İslam hukuku çerçevesinde ele alınıp incelenmesi ve bu konuların ilgili eserlerde tarihî süreç içerisinde yer alış ve işleniş biçimleri ele alınacaktır. Ayrıca Ebû’l Hasen el-Maverdî’nin, Ebu Ya’la el-Ferra’nın el-Ahkâmü’s-Sultaniyye’si ve İbn Haldun’un Mukaddime’si gibi alanın önemli eserleri analiz edilerek ortaya koydukları teoriler üzerinde de durulacaktır. Böylece İslam hukuku açısından devlet idaresine dair hükümler tafsili bir şekilde ele alınıp incelenmiş olacaktır.

BIS 657 Osmanlı Hukuk Sistemi

Osmanlı devletinin stratejik konumu, birçok milletten tebaya sahip olması ve İslam coğrafyasının güçlü bir temsilciliğini yürütmesi, hukuk sisteminin de oldukça gelişmesini sağlamıştır. 19. Yüzyıl’ın başına kadar örfi ve şer’i hukuk temelli bir hukuk politikası izlemesi sonucu ulaştığı kültürler arası bir hukuk motifi Osmanlı hukuk sisteminin incelenmesini daha da önemli kılmaktadır. Bu nedenle bu derste Osmanlı hukuk sisteminin dayandığı şer’i hukuk ve örfi hukuk ayrımına değinilerek Osmanlı döneminde devletin yapısı ve işlevi, ceza, borçlar, kişiler, aile, vakıf ve miras gibi hukukun çeşitli dallarının nasıl uygulandığı işlenecektir. Ayrıca Tanzimat döneminde yaşanan kırılma ve sonrasındaki değişimler ele alınarak Mecelle ve Aile Hukuk Kararnamesinin yaşadığı serüven ele alınacaktır.

BIS 661 Kelamın Bilgi Anlayışı

Bu derste kelam ilminin epistemolojik meseleleri içerisinde yer alan bilgi teorisine yer verilecek ve bu çerçevede “bilgi nedir?” sorusuna cevap arandıktan sonra, bilginin tarifi sorunu, bilginin imkânı, kaynağı, kısımları, bilgi vasıtaları (esbâbü’l-ilm), aklın gücü ve sınırları, keşf, ilham ve rüyanın bilgi değeri, duyuların bilgisi ve değeri, delil ve türleri gibi konular ele alınacaktır.

BIS 663 Kelamın Âlem Anlayışı

Bu derste kelam ilminin kozmolojik meseleleri içerisinde yer alan evrenin oluşumu, evren tasarımları, yaratma teorileri, arazlar, cevherler, cisimler, akıl, nefs gibi klasik dönem kelamî doğa felsefesinin konularına yer verilecek ve kelamın atomcu evren modelinin günümüz bilimsel kozmolojik gelişmelerle ilişkisi ortaya konulmaya çalışılacaktır.

BIS 665 Mu‘tezile Kelamı

Bu derste Mu‘tezile mezhebinin hem ana esaslarını teşkil hem de beş inanç esasını ifade eden “usûl-i hamse (beş esas)” içerisinde yer alan “tevhid”, “adl”, “va’d ve va‘îd”, “menzile beyne’l-menzileteyn (iki konum arasında üçüncü bir konum)”, “emir bi’l-marûf nehiy ani’l-münker (iyiliği emredip kötülükten sakındırmak)” konuları Basra Mu‘tezilesi’nin ünlü kelamcısı Kâdî Abdücebbar’ın kaleme aldığı Şerhu’l-Usûli’l-Hamse adlı eseri çerçevesinde ele alınacaktır.

BIS 667 Kelama Yöneltilen Eleştiriler

Bu derste metot ve amaçları bakımından içeriden ve dışarıdan kelama yöneltilen eleştiriler ele alınacak ve bu bağlamda Ahmed b. Hanbel (ö. 855), Abdullah Ensari el-Herevî, İbn Hazm (ö. 1064), Gazzâlî (ö. 1111), İbn Rüşd (ö. 1198), İbn Teymiyye (ö. 1328), İbn Haldun (ö. 1406), Muhammed İkbal (ö. 1938) ve Fazlurrahman (ö. 1988) gibi alimlerin kelâm ilmine yönelttiği eleştiriler ve kelamın yeniden inşası konusunda ileri sürülen fikirler tartışılacaktır.

 BIS 681 Tasavvuf Tarihi Metodolojisi

Tasavvuf tarihi çalışmaları, tarih ve İslami ilimler metodolojilerini birlikte kullanmayı gerektiren çalışmalardır. Birincil kaynaklar, arşivler, yazmalar ve güncel çalışmaları içeren bir alan taraması formasyonu kazanmak bu dersin başlıca hedefidir. 

BIS 683 Anadolu’da Tasavvuf ve Tarikatlar

Anadolu’daki tasavvufi yapılar, İslam dünyasının diğer bölgelerindeki yapılardan bazı bakımlardan farklılıklar göstermektedir. Özellikle Anadolu’nun İslamlaşma dönemi bütünüyle benzersiz özellikler arz etmektedir. Bu ders, bu yapıları ve arka planlarındaki tasavvuf anlayışlarını incelemeyi hedefler. 

BIS 685 Fususu’l-Hikem Okumaları

İbn Arabi’nin çığır açıcı eseri üzerinden onun düşüncesine giriş niteliği taşıyan bu ders, İbn Arabi terminolojisini, takipçilerini, Fusus şarihlerini tanımak için genç araştırmacıya bir fırsat sunmaktadır.

BIS 687 Osmanlı Tasavvuf Düşüncesi

Osmanlının kuruluşundan itibaren etkili olduğunu gördüğümüz tasavvuf düşüncesi, zaman içinde tasavvuf sahasına yeni oluşumlar ve müellifler kazandırarak derinleşmiş ve genişlemiştir. Ders, Osmanlı tasavvuf düşüncesinin başlıca isimlerini ve kurucu eserlerini tanıtmayı amaçlar.

BAHAR DÖNEMİ 

ZORUNLU DERSLER

BIS 600 Seminer

Bu derste kimi uygulamalarla akademik telif becerileri geliştirilmeye çalışılacaktır. Temel İslam Bilimlerine ilişkin kaynak taraması, seçimi, tasnifi ve derecelendirmesi ve ilgili bilginin tespiti, toplanması ve yorumlanması süreçleri uygulamalı olarak verilecektir. Adayların hazırlayacakları metinlerin sunumu, eleştiriye açılması, geri dönüşümlere göre yeniden gözden geçirilmesi ve gerçek yayın aşaması süreçlerini fiilen yaşatarak bilimsel araştırma ve yayın tecrübesini olabildiğince artırmak bu dersin ana amacını oluşturmaktadır.    

SEÇMELİ DERSLER

BIS 632 Kur’an Tarihi

Kur’an’ın nüzûlü, ezberlenmesi, yazılması, mukabelesi, derlenmesi, çoğaltılması, tertibi, nokta ve harekelenmesi, tercümesi, korunması ve müsteşriklerin tahrif iddiaları gibi konuları ele alır.

BIS 634 Dirâyet Tefsiri

Tefsirde ‘dirayet’ kavramı, dirayet tefsirinin rey ve içtihatla ilişkisi, dirayet tefsirinin ana unsurları, meşhur dirayet tefsirleri, itikadî ve amelî görüşlerin dirayet tefsirine etkisi; ilmî, işârî, içtimâî tefsirlerin dirayet tefsiriyle ilişkisi gibi konuları inceler.

 BIS 636 Konulu Tefsir

Kur’an’ın değişik ayet ve surelerinde temas edilen konulardan birini seçip ilgili ayetleri belli bir sistematik içinde değerlendirip Kur’an’ın o konudaki görüşünü ortaya çıkarmaya çalışır. İncelenen konu inanç, sosyal veya bireysel hayat veya felsefi alana ilişkin olabilir.

BIS 638 Tefsire Çağdaş Yaklaşımlar

Dil merkezli yaklaşım, semantik yaklaşım, tarihselci yaklaşım, hermenötik yaklaşım, tematik yaklaşım, feminist söylemi benimseyenlerin yaklaşımı, Kur’an İslam’ı söylemini öne çıkaranların yaklaşımı gibi hususları kritik eder.

BIS 642 Metin Tenkidi

Metin Tenki dersinin amacı bize ulaşan rivâyetlerin anlam içeriğini katî ve zannı gâlip içeren Kur’an âyetlerinden elde edilen mana, sahih hadisler, sarih akıl, deney, tecrübe ve gözlemle elde edilen diğer bilgi kaynaklarının verileriyle karşılaştırmak ve mananın doğruluğunu bunun için sahanın otoritelerinin geliştirimiş olduğu usûlün imkânlarıyla tesbit etmektir. Bu meyanda, erken dönem muhaddislerin (İmam Şafî ve Hatip al-Bağdâdî benzeri) sözleri, usûlcülerin geliştirdiği yöntemler, sonradan gelen âlimlerle modern dönemde ortaya konan teklifler, Müslüman metin kritiğine yöneltilmiş oryantalist tenkitler incelenecektir.

BIS 644 İhtilâfü’l-Hadis

İhtilâf, sahih bir hadisin; özelde başka bir sahih hadisle, genelde şer’î delillerle gerçekte veya görünürde çelişmesidir. Tarihî, sosyal ve kültürel bağlamından uzaklaşmış iki hadis arasında teâruz bulunması tabiîdir. Zira Hz. Peygamber seferberlikte, barışta; kıtlıkta, bollukta, hayatın olağan akışında, kısacası farklı hal ve ihtiyaçlara göre söz söylemiş, farklı tavırlar sergilemiştir. İhtilâfü’l-hadîs, bu noktada hadisleri; îrâd edildikleri tarihî, sosyolojik ve reel bağlama yerleştirerek anlamayı hedefler ve salt literal tenkitlerle reddedilmelerinin önüne geçer.

BIS 646 Hadis Şerhleri

Bu derste, hadis yorum tarihinin müstakil ürünleri olan şerhleri ortaya çıkaran etkenleri, sistematik şerhler öncesinde hadis anlama faaliyetlerini, şerhlerin coğrafyalarını, değişen coğrafyalarla ve ilerleyen zamanla birlikte şerhlerin muhtevasında görülen değişimleri, hadisleri şerh etme tarzlarını, mezhebî eğilimlerin şerhlere olası etkilerini, şerhlerin birbirlerini hangi açılardan etkilediklerini ve şerhlerin hadislerin anlaşılmasındaki rolünü tahlil etmek, türün öne çıkan eserleri ve müellifleri hakkında bilgi vermek,  türün belli başlı eserlerinden seçilen ve eser hakkında kanaat oluşturacak yoğunlukta metinler okumak hedeflenmektedir.

BIS 648 Günümüz Hadis Çalışmaları

Batı dünyasında İslâmı detaylı çalışan ve bu meyanda bir literatür oluşturan bilim adamlarının bir kısmı hadis çalışmalarına yoğunlaşmış bulunmaktadır. Önde gelen Batı dillerinde yapılan bu çalışmalar sadece Batı’yı etkilememiş, Müslüman dünyadaki hadis çalışmalarını da etkilemiştir. Bu ders hadis sahasındaki oryantalizmi, orijinalliğini, hedeflerini, kullandığı yöntemleri, eğilimleri, önde gelen ve belirleyici olan bilim adamlarını ve en önemli çalışmalarını, ortaya sürdükleri temel argümanları, geliştirmiş oldukları hadis tenkit yöntemlerini ele almaktadır.

BIS 652 Mütekellimin Usûl Düşüncesi

Fıkıh usulünün ana damarlarından birini de mütekellim usul düşüncesi oluşturmaktadır. Bu derste mütekellimin usûl düşüncesinin karakteristik özellikleri ve tarihsel gelişimi hakkında bilgi vermesinin yanında farklı dönemlerden Lum’a, Burhan, Mustasfâ, ve Cem’ul-Cevami’ gibi mütekellimin usûl düşüncesine ait yüksek metinler seçilerek tahlile tabi tutulacaktır. Böylelikle dersi takip eden genç araştırmacılar, mütekellimin usul düşüncesine dair birincil kaynaklarla tanışmış olacağı gibi bu eserlerin dil ve üslup özellikleri üzerinde külli bir bakış açısı kazanmış olacaktır.

BIS 654 İslam Akit Teorisi

Hukuki sonuca yönelmiş irade beyanı hukuki işlemin temel unsurudur. Bu derste tek taraflı irade beyanında ziyade birden çok irade beyanını gerektiren akitlerin teorik yapısı ve pratik sonuçları analiz edilecektir. İslam akit teorisi bir bütün olarak incelenerek akdin in’ikad, sıhhat ve nefaz gibi çeşitli merhaleleri işlenecektir. Böylelikle genç araştırmacılar Kur’an, sünnet ve İslam hukuk düşüncesinde esas alınan akit teorisinin mahiyetine dair sağlam bir zemine sahip olmuş olacaklardır.

BIS 656 Makâsidü’ş-Şerîa

Bu derste mâkasıd fikrinin temelleri, terimleşmesi ve literatürde yerini alması ele alınacak ve ilgi temel kavram ve meseleler üzerinde durularak mâkasıdın önemi ve işlevi analiz edilecektir.  Ayrıca İslâm hukukunun tecdidi ve güncelleştirilmesine yönelik çabalarda İslâm hukuk düşüncesinin anahtar kavramlarından biri haline gelen makāsıdü’ş-şerîa’nın kritik bir değerlendirilmesi yapılarak bu söylemlerde kullanılan kavramların mevsukiyeti test edilmiş olacaktır.

BIS 658 Günümüz Fıkıh Problemleri

Modern dönemde, teknolojik gelişmelerin büyük bir hızla ilerlemesi birçok sorunu da beraberinde getirir. Zira bilim ve teknoloji, sadece nesnel bilgiler ile irtibatlı olmayıp değer dünyamızla da yakından ilintilidir. Bu nedenle bu dersin ana eksenini müslümanların son yüzyıllarda karşılaştıkları fıkhî meselelerin analiz edilmesi, mukayeseli bir şekilde ele alınması, üretilen çözümlerin incelenmesi oluşturacaktır.  Özellikle sağlık, iktisat ve gıda gibi alanlarda ortaya çıkan problemleri analiz ederek modern problemlere kritik bir bakış açısı kazandırmak amaçlanmaktadır.

BIS 662 Kelamda Uluhiyet

Bu derste kelam ilminin teolojik meseleleri içerisinde yer alan Allah’ın varlığı (isbat-ı vacib) ve birliği (tevhid), Allah’ın sıfatları (zatî-sübutî, fiilî-haberî), isim-müsemma meselesi, kelamullah ve halku’l-Kur’an meselesi, Allah’ın görülmesi (rü’yetullah) gibi uluhiyete ait temel meseleler ele alınacaktır.

BIS 664 Kelamda Nübüvvet ve Mead

Bu derste nübüvvete ilişkin meseleler ve kelam ilminin eskatolojik meseleleri içerisinde yer alan nübüvvetin imkânı ve gerekliliği, vahiy, peygamberlerin sıfatları, mûcize, kerâmet ve olağanüstü haller, mehdi-mesih inancı, melek, şeytan, cin, ilahî kitaplar, kıyamet alametleri, kabir azabı, ba‘s, haşir, mahşer, hesap, sual, mîzan, sırat, a‘raf, şefaat, cennet, cehennem, tövbe, şefaat gibi konular ele alınacaktır.

BIS 666 Çağımız İnanç Problemleri

Bu derste İslâm dünyasının çağdaş düşünce sorunlarının kelâm ilminin bakış açısıyla değerlendirilmesi amacıyla Agnostisizm, Ateizm, Deizm, Darvinizm, Freudizm, Materyalizm, Pozitivizm, Spiritüalizm, Nihilizm, Politeizm, Reenkarnasyon, Satanizm gibi fizik temelli, biyoloji temelli, ruh temelli, epistemoloji temelli eleştiriler ve karşı-eleştiriler ile Kötülük Problemi, Kadın Hakları, İnsan Hakları ve Demokrasi, Din-Bilim İlişkisi, Din-Akıl İlişkisi gibi çağdaş sorunlara İslam’ın dininin teklif edeceği muhtemel çözümler üzerinde durulacaktır.

BIS 668 Batıda Kelam Çalışmaları

Bu derste Batıda İslam teolojisiyle ilgili yapılan çalışmalar incelenerek W. Montgomery Watt, A. Stanley Tritton, De Lacy O’Leary, A. Austryn Wolfson, Louis Gardet ve Georges Anawati gibi Batılı düşünürlerin kelam ilmine dair kaleme aldığı eserleri değerlendirilecek ve tartışılacaktır.

BIS 682 Anadolu Dışı Coğrafyalarda Tasavvuf

Orta doğu, Horasan, Uzak Doğu, Mağrib, Afrika gibi Anadolu dışı coğrafyalardaki tasavvufi oluşumları ve tasavvuf düşüncesini ele alan bu ders, ülkemizde üzerinde az çalışılmış ya da hiç çalışılmamış tarikatları tanıma fırsatı sunacaktır.

BIS 684 Farsça Tasavvufi Metinler

Tasavvuf literatürünün başlıca dillerinden biri olan Farsça’da üretilmiş olan metinleri incelemeyi amaçlayan bu ders, İran, Anadolu ve Horasan bölgelerinin tasavvuf düşüncesiyle yakından tanışmak için bir fırsat sunmaktadır. 

BIS 686 Günümüz Tasavvuf Hareketleri

Ders, çağdaş dünyadaki tasavvufi hareketleri, özellikle Batı’daki yeni oluşumları ele alacaktır. Genç araştırmacı, kimi İslam dünyası kökenli ve ana akıma dahil, kimiyse çeşitli dinlerin ve mistik akımların sentezlenmesiyle oluşan bu akımları, başlıca isimlerini ve eserlerini tanıma fırsatı bulacaktır.

BIS 688 Tasavvufa Yönelik Eleştiriler

Tasavvufa yönelik olarak, tasavvuf tarihinin ilk dönemlerinden itibaren bazı eleştiriler ve bu eleştirilere yönelik cevaplar verilmektedir. Bazen doktrinel, bazen pratik ve bazense modern bilim ve felsefe temelli olan bu eleştiriler dersin konusu olacaktır.

BAŞVURU